“Ik moet mezelf wel een schop onder m’n hol geven. Anders zit ik straks dagenlang in pyjama op de bank te Netflixen met Ben & Jerry.”

We worden boos op onszelf als we fouten maken. We kijken afkeurend in de spiegel en praten uitgebreid over onze rolletjes, rimpels en mislukte diëten. Nare gevoelens gaan in de doofpot. Moe of niet, we kachelen gewoon door. In onze samenleving lijkt het haast “not done” om mild te zijn voor onszelf: zelfkritiek is de norm. Waarom zijn we eigenlijk zo hard voor onszelf?

Positieve intentie

Als je jezelf neerhaalt, dan is dat vooral pijnlijk, en niet zozeer opbouwend. Het lijkt weinig nut te hebben, als je het zo bekijkt. En toch doen we het allemaal, in meer of mindere mate. Onbewust probeer je er iets mee te bereiken of te vermijden.

Misschien doe je het om jezelf te motiveren, of beter te presteren. Of misschien ben je kritisch op jezelf in de hoop dat je dan minder kritiek krijgt van anderen. Er zijn meer dan genoeg redenen te bedenken, en ze zijn allemaal goed. De vraag is: wegen de kosten op tegen de baten?

Met zelfkritiek zeg je eigenlijk dat je niet goed genoeg bent. Het maakt je onzeker, geeft stress en bezorgt je een rotgevoel. Het ondermijnt je eigenwaarde en belemmert je om jezelf te zijn. Je mikt op een lat die altijd buiten bereik ligt. Je kunt je voorstellen dat dit een negatief effect heeft op je prestaties, je geestelijke en lichamelijke gezondheid en je relaties. Hoe goed de intentie ook is, zelfkritiek werkt averechts.

Feedback

Goed, zelfkritiek mag dus bij het grofvuil. Nu hoor ik je al denken: “Ja Caro, alles leuk en aardig, maar zo simpel is het natuurlijk niet. Moet ik dan maar alles goed vinden? Ik zie het al voor me….lui, egoïstisch, een opgeblazen ego en geen enkel besef van verantwoordelijkheid. Je hebt toch een gezonde dosis zelfkritiek nodig om te groeien?”
Ik kan me heel goed voorstellen dat je dat zegt!

En…er is een verschil tussen zelfkritiek en feedback. Feedback is in feite gewoon informatie. Je evalueert op een neutrale, milde wijze wat wel/niet werkt. En dan bepaal je hoe je het voortaan beter of anders kunt doen.

Jezelf afbranden, dat is een ander verhaal. Waar feedback opbouwend is, werkt zelfkritiek juist afbrekend. Je wijst in feite jezelf af. En gevoelens van angst, schuld, schaamte en machteloosheid zijn nou niet bepaald de beste voedingsbodem voor verantwoordelijkheid, groei en ontwikkeling. Wat werkt dan beter?

Zelfcompassie

“Feeling compassion for ourselves in no way releases us from responsibility for our actions. Rather, it releases us from the self hatred that prevents us from responding to our life with clarity and balance”. – Tara Brach

Zelf-compassie betekent dat je mild bent voor jezelf op het moment dat je faalt of vindt dat je tekortschiet. Je weet dat de mens per definitie feilbaar is, en dat fouten maken niet betekent dat je fout bent. Het maakt je menselijk, en daarin zijn we allemaal met elkaar verbonden. Je ervaart je gedachten en gevoelens zoals ze zijn, zonder oordeel. Je probeert ze niet te onderdrukken of te negeren, maar je zwelgt ook niet in zelf-medelijden.

Waarom zou ik?

Jezelf accepteren zoals je bent, inclusief de minder charmante aspecten. Mild reageren op fouten en imperfecties. Je gevoelens toelaten. Leuk allemaal, maar ga je dan niet gewoon vrijuit?
Let me ask you this: Hoe groot is de kans dat jij verantwoordelijkheid neemt voor jezelf, je acties of je leven…als je de zelf opgelegde pijn, schuld en schaamte al van mijlenver ziet aankomen? Ik zou denken…wegwezen!

Juist door jezelf te benaderen vanuit compassie, creëer je een veilige setting om de realiteit onder ogen te zien. Je hoeft je dan niet te verstoppen, te verdedigen of schuld bij een ander te plaatsen.
Zonder al die ruis kun je met een gerust hart nieuwe dingen proberen, op je bek gaan, openstaan voor feedback en aanpassingen maken. Je kunt jezelf zijn, open en eerlijk communiceren, grenzen aangeven en je excuses aanbieden. Zonder de verlammende angst dat je dan jezelf of de ander verliest. Zelf-compassie stelt je dus in staat om je diep te verbinden met jezelf en met anderen.

“Ja maar, als er geen druk meer op zit, doe ik het dan nog wel?”

Groei, ontwikkeling, verbinding en bijdragen zijn basisbehoeften van de mens! Hoe je het ook wendt of keert, je zult altijd (onbewust) deze behoeften nastreven. De vraag is, neem je de destructieve of de constructieve route?

Leerproces

“If hating yourself could have made you happy, you would have been there by now. Try something different.”

Ook ik heb mezelf lang genoeg met de botte bijl bewerkt. Het heeft bijna drie decennia geduurd voordat ik überhaupt open stond voor een andere mogelijkheid.

Dat kwam ook wel een beetje door het beeld wat ik erbij had. Zo van: moet ik nu in een regenboog-kleurige stoomwals gaan rondrijden, terwijl ik glitters rondstrooi in elke donkere hoek die ik tegenkom? De hele dag overdreven aardige dingen tegen mezelf gaan zeggen, negatieve gedachten rigoureus uitbannen en mezelf ervan overtuigen dat de wereld gezegend is met mijn blakende aanwezigheid? Niet echt realistisch, haalbaar of uitnodigend. Vind ik dan.

Gaandeweg leerde ik gelukkig dat zelf-compassie veel meer te maken heeft met het waarnemen zonder oordeel. Acceptatie van wat is. En daarop reageren vanuit mildheid en begrip, alsof je het hebt tegen een goeie vriend of een klein kind. Zelf-compassie is ook geen schakelaar die je eens en voor altijd omzet. Het is een doorlopend (leer)proces. Een spier die je traint en onderhoudt.

Trust me, het gebeurt mij ook nog regelmatig dat ik onbewust verval in oud patronen. Om mezelf vervolgens op m’n kop te geven omdat ik mezelf op m’n kop geef, ken je dat? Het grote verschil met vroeger, is dat ik het nu steeds sneller in de gaten heb. En dat ik dan de bewuste keuze kan maken om – waar ik ook beland ben – vanaf dat punt een andere weg in te slaan.

Oefening baart kunst

Zelf-kritiek is een aangeleerd patroon. Als je nu tot de conclusie komt dat het je niet meer zo goed dient, dan kun je ervoor kiezen iets anders te leren. Ook zelf-compassie kun je leren. Er zijn veel manieren om dat te ontwikkelen. Om een begin te maken, geef ik je een paar tips waar ik zelf veel aan gehad heb:

  • Wees nieuwsgierig naar jezelf! Stap in een observerende rol en onderzoek je eigen patronen. Wat zeg je tegen jezelf als je iets fout doet? Als je pijnlijke gevoelens ervaart, wat doe je ermee? Hoe zorg jij voor jezelf? Je hoeft er nog niets mee: geen oordeel, geen interpretatie, geen oplossing. Alleen observatie.
  • Doe korte, geleide meditaties gericht op het waarnemen zonder oordeel.
  • Ontwikkel een ‘Growth Mindset’. Het boek “Mindset” van Carol Dweck kan ik je aanraden.
  • Zeg elke dag, bij voorkeur in de spiegel, iets positiefs tegen jezelf. Begin zo klein als dat nodig is, en breid dat op jouw eigen tempo uit. Waar ben je trots op? Wat heb je goed gedaan? Wat vind je leuk of mooi aan jezelf? Waar ben je dankbaar voor?
  • Vraag jezelf af: Als dit een goede vriend/vriendin zou zijn, wat zou ik dan doen of zeggen?
  • Maak van een fout een leermoment. Wat ga je de volgende keer anders doen?
  • Gebruik een Emergency zelf-compassie stappenplan:
    Stap 1: Waarnemen. Merk op dat je het moeilijk hebt, dat je een onprettig gevoel hebt, bezorgd bent, pijn hebt, een fout hebt gemaakt, onaardig tegen jezelf bent, etc.
    Stap 2: Erkennen. Dit is er nu. Dit voel ik. Dit mag er zijn.
    Stap 3: Medemenselijkheid erkennen. Herinner jezelf eraan: er is altijd wel iemand anders op de aarde die dit ook voelt of heeft gevoeld. Daar zijn we mensen voor.
    Stap 4: Zelf-compassie oproepen. Wens jezelf iets toe. Wat zou je zeggen tegen een goede vriend? Wat heb je nu nodig? Hoe kun je nu het beste zorgen voor jezelf?
  • Heb jij nog meer tips? Laat vooral een reactie achter!

Begin

Net zoals bij alles, voelt dit in het begin een beetje onwennig. Het gaat natuurlijk niet over één nacht ijs, maar de waarheid is: dat ging die zelf-kritiek ook niet. Dat heb je (onbewust) jarenlang kunnen oefenen, en nu kun je het super goed. Oefening baart kunst, welke kant je het ook op stuurt. En nu kun je zelf kiezen waar jij al die energie in stopt.

Wil je jezelf op een positieve manier leren stimuleren, warmer zijn naar jezelf en meer veerkracht ontwikkelen? Heb je behoefte aan iemand die met je meekijkt en die je begeleidt in dit proces?Mijn deur staat voor je open. Maak nu een afspraak voor een vrijblijvende kennismaking!

 

1 reactie

  1. mum op 15 mei 2020 om 16:11

    Relativeren is ook wel fijn. En vergeet vooral humor niet. Het leven is al serieus genoeg.

Laat een reactie achter