Volksziekte

Je leest het steeds vaker: depressie is hard op weg om volksziekte nummer één te worden. 

De cijfers liegen er niet om: in Nederland krijgt 20% van alle volwassenen ooit in hun leven hiermee te maken. Er zijn in ons land ook ruim een miljoen mensen die anti-depressiva slikken, en het aantal neemt toe.

Het lijkt zo paradoxaal: we leven in een moderne wereld, van alle gemakken voorzien.
Qua (medische) wetenschap hebben we meer kennis en mogelijkheden dan ooit tevoren. Maar nu de sabeltandtijger en de builenpest geen dreiging meer zijn, worden we plotseling overvallen door een epidemie van neerslachtigheid. En een cure-all laat nog op zich wachten.

Hoe komt het dat zoveel mensen hier last van hebben?
En nog belangrijker: hoe kom je er van af?

Awareness

De laatste jaren komt er steeds meer aandacht voor psychische gezondheid.
Daar is wat voor te zeggen. Meer kennis en begrip kan leiden tot minder stigma en betere hulp.

Het is ook makkelijker om over je problemen te praten als je niet bang hoeft te zijn dat je voor ‘aansteller’ wordt uitgemaakt, of dat jouw hulpvraag leidt tot een duiveluitdrijving of lobotomie.

Er kleven echter ook nadelen aan. Zo is ‘depressie’ een soort containerbegrip geworden voor de meest uiteenlopende zaken. Door ons blind te staren op dat labeltje, wordt het lastig om te begrijpen wat er nou werkelijk aan de hand is en hiervoor een passende oplossing te vinden.

We zijn depressie gaan benaderen als ziekte. We passen onze onderzoeken en ontwikkelingen daarop aan. Ten opzichte van vroeger zijn we erop vooruit gegaan: we bereiken denk ik meer met pillen & praten, dan met aderlating en schedelboren. Tegelijkertijd schuilt hierin het gevaar van de self-fulfilling prophecy bij de patiënt, en tunnelvisie bij therapeuten en onderzoekers. Daar word je niet vrolijker van…

Hoog tijd voor een verruiming van het blikveld dus. Maar voordat ik mijn ideeën op jullie loslaat, grijp ik eerst even terug naar de huidige stand van zaken. Waar hebben we het nu eigenlijk over?

Depressie

Je stemming wisselt normaal gesproken de hele dag door. Het ene moment ben je vrolijk, het andere moment weer boos of verdrietig. Soms blijft een bepaalde bui wat langer hangen. Na een tegenslag of vervelende gebeurtenis, kun je je bijvoorbeeld best even somber voelen.

Wanneer zo’n dip dan overgaat in een depressie, blijkt nog best moeilijk te bepalen.

Volgens het DSM, het handboek voor psychiatrische stoornissen, is iemand depressief wanneer symptomen als somberheid, slecht slapen, gebrek aan eetlust, gewichtsverlies of -toename, je schuldig en waardeloos voelen en concentratiegebrek langer dan twee weken aanhouden.

Over de oorzaken van depressie bestaan vele theorieën, maar met de puzzelstukjes die we verzameld hebben is het hele plaatje nog onduidelijk. Er zijn meer vragen dan antwoorden.
Dit maakt het ontwikkelen van een specifieke behandeling ook niet makkelijk. 

Out of the box

Het thema ‘depressie’ ligt mij nauw aan het hart. Ruim tien jaar lang heb ik ermee geworstel. Ik herinner me de pijn en de hopeloosheid van die bodemloze put maar al te goed. Therapieën, psychologen, opnames, medicijnen…niets hielp. Elke keer krabbelde ik op, en viel ik weer terug. Uiteindelijk was de boodschap: “Leer er maar mee leven, beter dan dit wordt het niet.”

Bijna had ik me erbij neergelegd, toen ik per toeval iemand tegen het lijf liep die er vanuit een heel andere invalshoek naar keek. Ik liet me coachen en was binnen no time weer op de been.

Blijkbaar is er meer mogelijk dan dat wij denken, als we bereid zijn om even buiten de bekende kaders te stappen. Ik neem je daarom graag even mee “out of the box”, voor een frisse kijk op wat wij depressie noemen. Hiervoor maak ik gebruik van mijn persoonlijke achtergrond, praktijkervaring, en kennis die ik heb opgedaan op het gebied van Neurolinguistisch Programmeren (NLP).

NLP

Via onze zintuigen nemen we allemaal dezelfde buitenwereld waar. Toch kunnen twee mensen die dezelfde feitelijke waarneming doen, dit allebei heel anders ervaren en anders reageren.
Dit is globaal waar NLP zich mee bezighoudt: de structuur van de subjectieve ervaring.

De realiteit die jij ervaart, wordt gecreëerd door middel van een intern proces. Grof gezegd: informatie komt binnen via jouw zintuigen, je verwerkt deze informatie op een bepaalde manier en vervolgens uit dit zich in jouw gedrag. Die verwerking van informatie heeft veel te maken met taalpatronen, en hoe jij de informatie in jezelf weergeeft (interne voorstelling).

Dit is een krachtige realisatie; het betekent dat de woorden die jij gebruikt en de gedachten die je ergens bij hebt, voor een groot deel bepalen hoe jij iets ervaart (en dus ook: hoe jij je voelt).
Met dit gegeven in het achterhoofd, wil ik een paar punten ter discussie brengen die helpen depressie in een ander licht te zien.

Depressie bestaat niet

Voordat de fakkels en hooivorken tevoorschijn komen: laat ik voorop stellen dat ik hiermee niet wil zeggen dat de klachten niet echt zijn. Dat zijn ze absoluut. Het gaat mij nu om het label zelf.

In de psychiatrische wereld is ooit afgesproken: als je deze reeks klachten ervaart, dan noemen we het ‘depressie’. De diagnose bestaat uit een groep symptomen die zijn samengevoegd op basis van het vermoeden dat ze een gemeenschappelijke kern of oorzaak hebben. Of dat zo is, is nog niet bewezen. Als het samenvoegsel niet klopt, dan kun je natuurlijk lang blijven zoeken…

Om de diagnose te stellen, worden symptomen opgeteld. Verzamel er 5 van de 9, en je krijgt het labeltje opgeplakt. Aangezien de lijst enorm uiteenlopend is, kan het zomaar zijn dat 2 mensen met totaal verschillende klachten, allebei dezelfde diagnose en dezelfde behandeling krijgen. 


De lijst zelf is een bij elkaar geraapt zooitje. De kenmerken zijn relatief, en soms erg vaag, zoals: ‘veel of weinig slapen’ en ’aankomen of afvallen’. Er is veel overlap met andere ziektebeelden, of zelfs met hele normale zaken (zoals rouw). Ook kan iemand klachten ervaren die niet in het rijtje staan. Worden die dan genegeerd? Of krijg je er een labeltje bij?

Een diagnose is nuttig als het je informatie geeft over de oorzaak, en specifieke richtlijnen biedt voor de behandeling. De diagnose ‘depressie’ geeft je geen van beide. Toegegeven, het praat makkelijker als het beestje een naam heeft, en het kan je een gevoel van erkenning geven. Fijn!
Tegelijkertijd heeft het ook een ander (minder wenselijk) effect:

Onze hersenen, die eigenlijk gewoon een veredelde knip & plak machine zijn, doen er een leuk kunstje mee. In plaats van “Ik ervaar deze reeks klachten en dat noem ik: depressie”, maakt ons brein ervan: “Ik heb een depressie, en daarom heb ik deze klachten.”
Hier ligt de self-fulfilling prophecy op de loer, zowel bij patiënten, hulpverleners en onderzoekers.En daar ben je mooi klaar mee, want hoe los je iets op wat niet bestaat?

Je maakt al een goed begin door het begrip ‘depressie’ los te laten, en puur in te gaan op de specifieke klachten die iemand ervaart. Dat betekent dus ook dat je iedereen als individu zult moeten behandelen. Nog verder kom je, als je het proces achter de klachten gaat begrijpen.
En daarmee zijn we aanbeland bij het volgende punt…

Depressie: een werkwoord

“De arts zegt dat ik een depressie heb”.
Je hebt ‘m vast eerder gehoord. Het is een doodgewone uitspraak, met daarin ‘depressie’ als zelfstandig naamwoord. Zo’n uitspraak veronderstelt dat depressie een ‘ding’ is, terwijl het in werkelijkheid veel meer weg heeft van een proces. Je kunt het niet vastpakken, je kunt het (jammer genoeg) niet lokaliseren en verwijderen, maar er gebeurt wel van alles. 

Even een gedachten-experiment: zeg de volgende zinnen tegen jezelf, en voel het verschil.

“Ik ben depressief”
“Ik heb een depressie”
“Ik doe (soms) depressief”

Welk van de zinnen geeft jou meer gevoel van ruimte, controle of keuzemogelijkheid?
Welke geeft jou ook maar een beetje het gevoel dat verandering mogelijk is?

Door een werkwoord om te vormen in een ding, zet je het letterlijk vast in je hoofd. Er zit geen beweging meer in. Stel bijvoorbeeld dat je zegt: “Ik heb gewoon wat meer discipline nodig”.
Dan wordt het iets wat je wel of niet hebt. In plaats van dat je je gedisciplineerd gedraagt, ga je zoeken naar discipline. Je geeft daarmee meteen een stuk verantwoordelijkheid uit handen, want jouw kans van slagen maak je afhankelijk van iets wat buiten jezelf ligt (en eigenlijk niet bestaat).

Goed. Depressie is dus niet zozeer iets wat je hebt, en je bent het ook niet. Het is iets wat je doet. Dat is best even slikken, want opeens ligt de verantwoordelijkheid bij jou. Als je het idee hebt dat je die verantwoordelijkheid (nog) niet kunt handelen, of als je verantwoordelijkheid verwart met schuld, dan kan dit in de eerste instantie behoorlijk heftig aanvoelen. Tegelijkertijd geef je jezelf een enorm cadeau: de regie over jouw eigen leven, en de mogelijkheid om het te veranderen. Het vergt moed om dat aan te grijpen, maar dan heb je ook wat.

Hoe doe je een depressie?

Depressie is meer dan een stemming alleen. Het is de totale emotionele en fysieke staat van waaruit iemand op een bepaald moment handelt. Een ‘staat van zijn’, zou je kunnen zeggen.
Binnen de NLP noemen wij dat een ‘state’. Waar een emotie hooguit anderhalve minuut duurt, kan je een state in principe tot in de eeuwigheid blijven volhouden. In werkelijkheid verander je gedurende de dag jouw states, afhankelijk van context. Zo kan een chagrijnige state binnen no time overgaan in een energieke state wanneer de koffie klaar is…

Een state komt voort uit een combinatie van drie componenten:

  • Fysiologie (wat jouw lichaam doet of wat jij ermee doet)
  • Focus (waar jij jouw aandacht op richt, intern of extern)
  • Taal (de woorden die je gebruikt en de betekenis die je ergens aan geeft)

Onderzoeken en behandelingen richten zich vaak op één van deze drie componenten (of een klein onderdeeltje daarvan). Om de juiste verbanden te kunnen leggen en tot oplossingen te komen, is het juist nodig om uit te zoomen en te kijken naar het grotere geheel.

Om een bepaalde state te brouwen, pak je ingrediënten vanuit deze drie componenten.
Dit gebeurt in de vorm van onbewuste patronen die jij gedurende je leven hebt ontwikkeld. Iedereen heeft zulke patronen. Sommige daarvan zijn gunstig, sommigen niet. Dat is natuurlijk context afhankelijk. Elke state heeft in feite een positieve intentie, er is altijd wel een situatie (geweest) waarin die state de beste (of misschien wel de enige) optie was.

Wat betekent dit voor iemand die een depressie doet? Het komt erop neer dat jij er structureel bepaalde (onbewuste) patronen op na houdt waarmee jij een depressieve state creëert. Het kan zijn dat het op dit moment ook een belangrijke functie heeft in jouw leven. Of dat het ooit een functie heeft gehad, en dat je het nu blijft doen bij gebrek aan betere opties. Het goede nieuws is dat het mogelijk is om oude patronen te doorbreken, en nieuwe, betere patronen te ontwikkelen.

Er zijn een aantal specifieke patronen die ik in mijn praktijk vaak zie terugkomen bij mensen die depressieve klachten ervaren. Welke patronen dit precies zijn en wat je eraan kunt doen, daar ga ik in een volgende blog dieper op in.
Anders zitten we hier morgen nog 😉

Hoopvol

Ooit was ik bang voor mezelf. Er was mij geleerd dat depressie een ziekte is waar je niets aan kunt doen. Het overkomt je, je bent eeuwen bezig om er weer uit te komen en als je er eenmaal uit bent dan val je zo weer terug. Met alles wat ik dacht en voelde was ik doodsbang dat ik opnieuw depressief werd. En dat dan gebeurde natuurlijk ook, keer op keer.

Vandaag ben ik gezond, gelukkig en volledig hersteld. Ik omarm het leven met alle ups & downs, en ik heb een relatie met mezelf opgebouwd vanuit liefde, compassie en vertrouwen. Ik ben niet meer bang om terug te vallen. Ik ken mezelf goed en weet dat depressie een patroon is die ik kan kiezen, en ook weer kan loslaten. Ik zit zelf achter het stuur.

Zit je zelf nog in de knoop: houd moed. Er is veel meer mogelijk dan dat jij denkt, als je je ervoor openstelt en zelf in de bestuurdersstoel durft te gaan zitten. Ik help je met liefde verder.

5 reacties

  1. Diane op 15 april 2019 om 10:21

    Hear hear

  2. Wendy op 15 april 2019 om 14:08

    Wat een mooi en duidelijk verhaal!

  3. Natalie op 15 april 2019 om 16:55

    Maar waar begin je? Waar vind je passende hulp of coache? Al jaren klachten en word er gek van. Wil er vanaf en door. In mn hoofd wil het maar mn lijf niet. En alle hulpverleners doen het zelfde en helpt niet. Wat dan wel doen?

    • Carolien Smit op 15 april 2019 om 17:21

      Frustrerend, Natalie.
      De gebruikelijke route heeft op een gegeven moment ook niet zoveel mogelijkheden meer als je nou net niet in dat hokje past.
      En met zoveel verschillende coaches die als paddenstoelen uit de grond schieten, zie je op een gegeven moment ook door de bomen het bos niet meer.
      Als je wilt, dan kunnen we een keer een afspraak maken voor een vrijblijvend kennismakingsgesprek, dan kunnen we samen kijken wat de mogelijkheden zijn.
      I’m just an e-mail away? Houd moed, het feit dat je verder WILT en ervan uit gaat dat er ergens andere opties bestaan, is al het halve werk.

  4. Depressie doe je zo - Soul-Fire op 3 mei 2019 om 08:24

    […] In mijn vorige blog beschreef ik hoe depressie als label, niet bestaat. Het is geen ding, het is een actief proces met […]

Laat een reactie achter